Klara Schumann: Miniatury fortepianowe

Klara Schumann - utwory na fortepian - okładka płyty

Klara Schumann - utwory na fortepian - okładka płyty

Kobieta nie może pragnąć komponować” – napisała Klara Schumann, komentując obyczaje epoki, w której od kobiet oczekiwano wszystkiego, za wyjątkiem działalności twórczej. A jednak ta dzielna istota; pianistka, wydawca, matka ośmiorga dzieci i żona geniusza, któremu za wierność duchowym ideom niemieckiego romantyzmu, przyszło zapłacić szaleństwem, komponowała i czyniła to z wdziękiem, który ukochanego Roberta równie zachwycał, co przerażał.

Cóż to za istota z tej Klary! – notował Schumann 4 lipca 1831 roku – Chociaż mierzy zaledwie trzy stopy wzrostu, jej serce jest tak dojrzałe, że budzi we mnie strach. W tej dziewczynie, w jej nagłych kontrastach, w mgnieniu oka objawiają się zmiany kaprysów i nastroje: śmiech i płacz, śmierć i życie.” Dwunastoletnia dziewczynka, cudowne dziecko fortepianu, koncertujące po całej Europie (Car Mikołaj I zapyta ją później: „Czy Pani mąż jest również muzykiem?”), już wówczas była autorką kilku opusów, które acz naiwne w dziecięcej świeżości, zdradzały niemały talent. „Klara ma powołanie artystyczne, ponieważ przejawia uczucie!” – entuzjazmował się Paganini, po wysłuchaniu w październiku 1829 roku „Czterech Polonezów op.1„.

Louise Abbema - Przy fortepianie

Louise Abbema - Przy fortepianie

Romance variée op.3″ wyznaczają początek osobliwej korespondencji muzycznej z Robertem Schumannem, mentorem i autorytetem młodziutkiej artystki; któremu na skutek surowego zakazu jej ojca, nie wolno było widywać ukochanej przez ponad trzy lata. Ślub pary w sierpniu 1840 roku, nie przerwał tego, unikalnego w dziejach muzyki, dialogu, a intymne prace małżonków zaczęły się wzajemnie inspirować, pobudzać i przenikać (“Variationen über ein Thema von Robert Schumann op.20“). Trwało to do przedwczesnej śmierci Roberta; Klara, kobieta zaledwie 37-letnia, podjęła decyzję o rezygnacji z komponowania na rzecz kariery pianistycznej.

James Whistler - Przy fortepianie

James Whistler - Przy fortepianie

Artystyczna spuścizna, skromna, acz zdumiewająca, wobec ograniczeń, jakie niosło życie, koncentruje się wokół pieśni, kompozycji fortepianowych oraz tria fortepianowego. Mimo zewnętrznego pozoru brillant, Klara w istocie unika wirtuozerii; na przykład zachwycające “Soireés musicales op.6″, zdradzając liczne odwołania do Chopina, którego była gorącą admiratorką, są głęboko intymne, a ich zewnętrzna konwencja, z trudem kryje osobistą, poetycką naturę. Wielokrotnie artystka płaci oczywisty hołd mężowi (“Scherzo d-moll op.10″, “Trois Romances op.11″), ale uważny słuchacz nie powinien ulec złudzeniom. Klara zawsze zachowuje odrębny głos, nawet jeśli fascynacje szlachetną frazą Mendelssohna, wymagającą fugą Bacha (“Drei Präludien und Fugen op.16″), rozwichrzonym stylem Beethovena (“Sonata g-mo

ll”, jedyna w twórczości), czy „burzowymi” utworami młodzieńczego Brahmsa (“Romanze h-moll“), są oczywiste. Każdy z opusów odzwierciedla jej najwyższą kompetencję. „Ja również komponuję” – powiedziała kiedyś Robertowi, i nie należy wątpić, aby nie była w pełni świadoma wartości swej pracy.

Pierre Auguste Renoir - Dziewczęta przy fortepianie

Pierre Auguste Renoir - Dziewczęta przy fortepianie

Na czteropłytowym albumie, jakim zostałem uraczony, niemiecka pianistka, Suzanne Grützmann, z pełną wdzięku, kobiecą wrażliwością i łagodnością, przywraca ten – jakże niesłusznie – negowany świat marzeń i pragnień jej wielkiej rodaczki. Nadchodzi jesienny zmierzch, zapalam świecę  i włączam jedną z płyt. I choć skromnemu, zagraconemu M-3, daleko do słodyczy biedermeierowskiego salonu, subtelne frazy płyną lekko i bez zakłóceń. Delikatny szum fortepianu, ledwie słyszalny oddech pianistki i ruch pedału, który – jako puryście – początkowo mi przeszkadzał, zdradzają, że za zasłoną partytury kryje się żywy człowiek. Zamykam oczy. Klara gra dalej, oczekując na swego Roberta…

© Andrzej Osiński

Advertisements
Published in: on 31 stycznia 2012 at 17:42  Dodaj komentarz  

The URI to TrackBack this entry is: https://andrzejosinski.wordpress.com/2012/01/31/clara-schumann-piano-works/trackback/

%d blogerów lubi to: