Estampies i tańce królewskie 1270-1320

Estampies & Danses Royales - okładka płyty

Estampies & Danses Royales - okładka płyty

Narracyjne melodie zgromadzone na tej płycie zaczerpnięto z iluminującej kolekcji XIII-wiecznej sztuki pieśniarskiej, „Chansonnier du Roi Thibaut IV z Nawarry (1201-1253); szlachetnej pergaminowej scriptura pławiącej się w kaligraficznych admonicjach i obfitych inkunabułach. Rozliczne nawarstwienia i obszerne apendyksy uniemożliwiają precyzyjne datowanie księgi, która poczęła swój żywot w monofonicznej Francji truwerów, by spocząć w krainie polifonicznego cantus firmus. Podniosłe wyznania trubadurów i minnesingerów konstytuują znamienity trzon „Chansonnier” (ponad 400 kompozycji), podczas gdy tańce i estampies o proweniencji lai zostały naszkicowane znacznie później, najprawdopodobniej w początkach XIV stulecia.

Średniowieczna tradycja przekazywania utworów tanecznych bezpośrednio z mistrza na ucznia, bez uciekania się do kunsztownego manuału, sprawiła, iż ich najstarsze zapisy nutowe – znacznie bardziej złożone od kompozycji zaprezentowanych przez Hesperion XXI – pojawiają się dopiero u progu cinquecenta. Fakt odkrycia rękopisu wcześniejszego o całe stulecie jest zatem nie do przecenienia.

Nicolas Poussin - Taniec

Nicolas Poussin - Taniec

Numerowane estampies (łac. stantipes, wł. istanpitta) o charakterze cyklicznym, przywołują poetyckie figury taneczne basse danse, propagowane przez wdzięcznych truwerów; rytmiczne, wibrujące i poruszające spragnione zmysły. Skomplikowane ligatury o wieloczłonowej strukturze antycypują niekończące się wariacje instrumentalne, wyrafinowany melanż dźwięków i rozległy dobór solistów, operujących równie sprawnie magicznym elementem perkusyjnym, co skromnym akompaniamentem strunowym.

Współcześni wykonawcy stają tutaj przed dylematem typowym dla większości form muzycznych powstałych przed rokiem 1500, pozbawionych obiektywnych wskazówek historycznych i interpretacyjnych. Brak wiarygodnych przesłanek w zakresie ornamentyki, tonacji, rytmu, tempa, funkcji estetycznej i predestynacji utworu stanowi rzeczywiste wyzwanie, zmuszające artystę do subiektywnego wyboru, warunkowanego raczej osobistą imaginacją, aniżeli ścisłymi pryncypiami muzykologii.

Jean-Baptiste Carpeaux - Geniusz tańca

Jean-Baptiste Carpeaux - Geniusz tańca

Peregrynując po schyłkowej epoce wszechmocnych Kapetyngów, znaczonej świetnym panowaniem Filipa Pięknego (1285-1314), Jordi Savall zanurza się w menzuralne receptury „Ars cantus miseralibis” Francona z Kolonii, wzbogacając frankońską notację o szereg wdzięcznych introdukcji, ornament, pasaże i kody, jakie rozszerzają to miniaturowe uniwersum w dystyngowany twór godny królewskiego majestatu. W romańskiej przestrzeni katalońskiego monasteru de Santes Creus rozbrzmiewają starożytny psałterion i chromatyczny dulcymer i średniowieczna lutnia tańczy z tenorowym strojem fletu, azjatycki rebab płacze przy wtórze szlochu dźwięcznej cytry, gruszkowata lira sunie za płaskim fidelem a melodyjne dudy mamią i czarują wybujałą, gotycką słodyczą; trwa muzyczny dyskurs – rytmiczny, powabny i hipnotyzujący.

W tanecznej procesji, pośród łagodnych skłonów i dumnych przytupów; w cieniu kamiennych brył, unosi się arystotelesowski duch „De arte musicae” Johannesa de Grocheo, udzielający rozważnej admonicji: „Estampie (…) absorbuje bez końca zarówno muzyka, jak i słuchacza, odrywając umysły możnych od niegodziwych myśli” … Zdumiewające.

© Andrzej Osiński

Reklamy
Published in: on 31 stycznia 2012 at 8:40  Dodaj komentarz  

The URI to TrackBack this entry is: https://andrzejosinski.wordpress.com/2012/01/31/estampies-dances-royales-1270-1320/trackback/

%d blogerów lubi to: