Jean Guitton. Analekta (I)

El Greco: Zmartwychwstanie

El Greco: Zmartwychwstanie

Elias Canetti: „Przewidywania poetów są zapomnianymi przygodami Boga”.

Najoczywistsze i najbardziej wartościowe księgi świeckie są rozproszonym Pismem Świętym, tym wtórnym na pozór objawieniem, uzasadnionym o tyle, jeśli zostały stworzone ręką ludzi owładniętych Duchem; istot które nie wypowiadają się w służbie impulsu, ale na skutek głębszego natchnienia i zawezwania z innej strony.

Z kolei Paul Claudel: „Olbrzymia różnica między Biblią a książkami największych spośród geniuszów ludzkich. Nie otwieram nigdy Biblii, nie odczuwając rewerencji i trwogi. Wrażenie solenności, majestatu, bezmiaru, jak na widok rozgwieżdżonego Nieba”.

***

Człowiek pragnący zgłębić tajniki tego świata, nie może ograniczyć się do słuchania ludzkich zwierzeń, których żałosnym przedłużeniem stały się publiczne debaty i wypowiedzi, zaśmiecające szpalty gazet i deprawujące sztukę.

El Greco: Wypędzenie przekupniów ze świątyni

El Greco: Wypędzenie przekupniów ze świątyni

Wynurzenia owe nie są bardziej wewnętrzne czy zaprawione większą szczyptą metafizyki od dzieł pisarzy przeszłych epok, ponieważ bez najmniejszego skrępowania odsłaniają kiepskie przeżycia i udręki, pozorne blizny i nieszczęścia, a także głupstwa wtórujące winom, lecz win tych przecież nie oskarżają.

Wszystko, co można o nich rzec, to, że są „odźwiernymi królestwa ciemności” (J. Guitton), których nazwisk nie sposób wymieniać, by nie znalazły w nas rezonansu.

El Greco: Odarcie z szat

El Greco: Odarcie z szat

Paul Claudel: „Wszelka myśl wyrażona i komunikatywna jest aktem, i to aktem o zasięgu społecznym, a więc w możliwościach swoich występnym. Wyrażanie niektórych poglądów bywa absolutnie występne i absolutnie zbrodnicze”.

***

Biblia unaocznia, iż cały lud może się zawrzeć w jednym człowieku, albo, że czyjeś indywidualne istnienie jest figurą historii ludu, tak że biografia jednostkowa staje się obrazem historii, jej komentarzem i przejawem.

***

Historia ujęta całościowo pozwala ujrzeć Boga działającego stale w czasie. Dzieje ludzkości są poematem jego aktów, „pieśnią niewysłowionego śpiewaka” (Św. Augustyn).

***

El Greco: Św. Marcin i żebrak

El Greco: Św. Marcin i żebrak

Poeci pokroju Dantego, Goethego czy Mickiewicza, nie wspominając o Cervantesie czy Szekspirze, są istotami streszczającymi i wyrażającymi ducha całego narodu; kimś, kto podnosi właściwą mu tajemnicę do wyżyn abstrakcji i uniwersalności, nie pozbawiając jej zarazem przypisanego danej ziemi smaku, który jest czarem i kwitnieniem.

 

***

Im raźniej posuwamy się naprzód, tym bardziej doświadczenia naszego życia rozciągają się i rozszerzają w czasie, który nam został dany.

Kiedy kroczymy wyżej, w górę, wątła gama naszych doznań poszerza się, rośnie nam w oczach, gęstnieje. Wszystko poczyna się kondensować, intensyfikować, radośnie zwierać się w sobie. Wszystko wówczas ze sobą współdziała, popycha w górę, wyżej, dalej, aż do momentu tajemnicy, która jest drogą oraz celem. To nasza ścieżka: droga dusz, droga cierpienia i naprawy.

***

El Greco: Święta Rodzina

El Greco: Święta Rodzina

Pasja i blask płynące z wzniosłej poezji niepokoją nas, dopóki same nie staną się światłem przyświecającym naszym duszom, dopóki się z nami nie zrosną w jedno ciało, nieodwołalne i czujące.

***

Wszelka potęga winna oprzeć się na sprawiedliwości. Prawdziwe posłuszeństwo nie może różnić się od niepojętej wolności Tego, który jest wszystkim i przemawia.

***

Męczeństwo jako forma świadczenia prawdy, jest bezpowrotnie wpisane w nasz los. Wszyscy kimkolwiek jesteśmy, nawet, jeżeli nie posiadamy wiary, musimy być przygotowani na przelewanie własnej krwi, aby nie zgubić racji życia.

***

El Greco: Ukrzyżowanie

El Greco: Ukrzyżowanie

Tak, jak my musimy nieustannie starać się o skupienie, tak wielu świętych usiłowało temu skupieniu przeciwdziałać, gdyż często porywała ich ekstaza: mistyczna siła wznosząca nad ziemię, ogień radości, przeszywający cale ciało.

***

Współczesny ateizm stał się krytycznie radykalny, problematyczny i tragiczny, a zarazem bez najmniejszego odcienia triumfu. Przerażenie przed absolutną nieobecnością Boga wiedzie do pustki wołającej o Jego obecność. Nadmiar wiedzy spotęgował tylko możliwości udręki, a bezprzykładny rozwój środków technicznych sprawił, iż zagrożenie śmiercią i utratą zdrowia przybrało znamię absurdalne.

Dziś bardziej niż kiedykolwiek w dziejach, mamy przed oczami obraz Sługi Jahwe, nakreślony we wstrząsających strofach Izajasza. Mąż boleści to mąż współczesny. Jego zbawienie stało się kwestią bardziej naglącą i aktualną aniżeli dotychczas.

El Greco: Chrystus

El Greco: Chrystus

Jean Guitton: „W miarę jak ludzkość rośnie, Chrystus się wznosi”.

***

Niektórzy postrzegają potężniejącą falę emigracji w kontekście ciosu zadawanego lokalnemu Kościołowi. Lecz rozproszenie wiernych po świecie nie jest samo w sobie klęską.

Chrześcijaństwo posiada zadziwiającą osobliwość: kiedy wypędza się wiernych z jednego miejsca, zmusza się ich w ten sposób do siania wiary w innym miejscu. Nasiona winny być rozproszone. Nagromadzenie się nasion w jednym miejscu staje się przyczyną ich zepsucia.

***

Prawda wywołuje niekończące się rozdarcie duszy. Jest to rozdarcie na miarę Krzyża.

El Greco: Magdalena pokutująca

El Greco: Magdalena pokutująca

Gustaw Thibon: „Krew na śniegu. Niewinność i zło. Żeby samo zło było czyste”.

***

Paul Claudel: „Spomiędzy dwóch słów należy wybrać najmniejsze”.

Rzeczywisty dialog nie jest oracją filozofa zapoczątkowaną przez Platona; rozprawą sublimowaną i niewymagającą dyskusji. Dialog nie jest formą pokazywania własnej błyskotliwości, ani przemyślnym chwytem, dzięki któremu można pomóc interlokutorowi, aby ten okazał własną błyskotliwość, a już przynajmniej w nią uwierzył.

Dialog jest wspólnym poszukiwaniem prawdy w drugim człowieku i w sobie; jest nieskończonym i rozradowanym nawiązywaniem nici kontaktu z intelektem odmiennym od naszego, ale tak samo miłującym prawdę. Jest spotkaniem z tym, co w drugim człowieku najbardziej trafne, najszlachetniejsze i najczystsze. Jest to gotowość przyjęcia cudzych myśli, skłonność do korygowania samego siebie w odblasku myśli drugiej istoty, prawo do przyjęcia pomocy swojego przeciwnika w poszukiwaniu wspólnej Prawdy.

El Greco: Św. Dominik

El Greco: Św. Dominik

O. Henryk Lacordaire: „Nie staram się przekonać mojego przeciwnika o błędzie, ale usiłuję zjednoczyć się z nim w prawdzie, która jest większa”.

Dialog to typ rozmowy, który nie jest powszechnie praktykowany. Króluje bowiem dialog pozorny, a raczej pewna odmiana monologu, w trakcie którego każdy z rozmówców pozostaje wyłącznie przy swoim zdaniu. Taki sposób komunikowania się, jest niestety smętnym pokłosiem dialektyki heglowskiej i marksistowskiej, które nie zakładały faktycznego kontaktu pomiędzy odmiennymi umysłami ani spokojnej wymiany prądów, a tym bardziej wspólnego dochodzenia do prawdy, pojętej jako wartość transcendentna, jako sacrum.

Fakt, że współczesne społeczeństwa przyjęły dialektykę heglowską i marksistowską jako rozpaczliwą i nieskuteczną formę kontynuowania dialogu, świadczy o rzeczywistym braku wolności. Jakże są w tym dalekie od emfatycznej postawy Leibniza, który wyrażał przekonanie, iż rzeczywisty punkt widzenia w polityce i moralności, jest wyznaczony pozycją drugiego człowieka. Jest napiętnowany miłością wobec niego.

El Greco: Zwiastowanie

El Greco: Zwiastowanie

Bo dialog – jak reasumuje Guitton – jest „swobodnym turniejem, gdzie jeden przysięga drugiemu, że ustąpi jedynie wobec światła”.

***

Ci, którzy dzierżą prawidła wiary, z powodu trawiącej ich męki pragnienia, by ją posiadać w stopniu wyższym, są równocześnie jak gdyby nieposiadający literalnie nic.

Ci, którzy wiary nie posiadają, ale jej pragną i szukają, już w pewnej mierze ją posiedli. Ten sam duch łagodnie wzdycha tak w jednych, jak i w drugich.

Św. Augustyn: „Szukajmy przejęci pragnieniem znalezienia, i znajdujmy przejęci pragnieniem dalszego szukania”.

© Andrzej Osiński

Published in: on 1 Czerwiec 2012 at 9:32  Dodaj komentarz  
Tags: ,

The URI to TrackBack this entry is: https://andrzejosinski.wordpress.com/2012/06/01/jean-guitton-analekta-i/trackback/

%d bloggers like this: